De wereld van grensmuren

Collage of Border fences Source: Wikipedia.org

In het tijdperk van globalisering en onderlinge verbondenheid hebben muren een aangeboren drama, vooral als ze aan de grenzen van landen worden gebouwd. Muren worden dan het onderwerp van politieke discussies, argumenten en zelfs confrontaties, niet alleen in het betreffende land, maar soms ook op het internationale politieke toneel. Toch hebben steeds meer landen, met de komst van illegale migratie, ervoor gekozen om ze te bouwen.

Gemengde Platen van Israël tot India

Het primaire doel van dergelijke muren is het voorkomen van ongeoorloofde oversteken of gemengde bewegingen van migranten en asielzoekers, met minder redenen om de smokkel van goederen te voorkomen en terrorisme of militaire invasie af te schrikken.

In een schijnbare ironie, terwijl de wereld nog nooit zo geglobaliseerd is geweest, is de opkomst van muren tussen natiestaten en de daarmee gepaard gaande honger naar meer van hen nog nooit zo groot geweest.

Volgens een analyse uit 2020 heeft Israël meer grensmuren dan enig ander land ter wereld (zes), gevolgd door Marokko, Iran en India (elk drie), en Zuid-Afrika, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Jordanië, Turkije, Turkmenistan, Kazachstan, Hongarije en Litouwen (elk twee). De muren van India hebben een totale lengte van 6 540 km (waarvan 4 096 km langs de grens met Bangladesh) en beslaan 43 procent van de buitengrenzen. De vele (niet-aaneengesloten) delen van de grensmuur tussen de VS en Mexico bedragen meer dan 1 000 kilometer.

In 2022 waren er naar verluidt 74 grensmuren over de hele wereld, tegen slechts zes in 1989, een jaar dat opmerkelijk was omdat de iconische muur van de Koude Oorlog in Berlijn werd vernietigd. Misschien is het bouwen van muren een direct gevolg van globalisering en de onzekerheden en ongelijkheden die het heeft veroorzaakt. Grensmuren zijn snel gezien als de moderne genormaliseerde oplossing omdat, zoals een rapport over dit onderwerp beschrijft, “geopolitieke spanningen en remedies voor de instabiliteit die wordt veroorzaakt door een onevenwichtig internationaal systeem”.

De Verdeeldheid van de EU over dit Onderwerp

De afgelopen jaren hebben sommige lidstaten de Europese Commissie gevraagd hen toe te staan EU-fondsen te gebruiken om grenshekken te bouwen om irreguliere migratie te voorkomen in de nasleep van toenemende politieke druk en spanningen aan de buitengrenzen van de EU. In 2021 benadrukte Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, de “al lang bestaande opvatting in de Europese Commissie en in het Europees Parlement dat er geen financiering zal zijn van prikkeldraad en muren”, in tegenstelling tot dergelijke eisen van de Commissie.

Toch zou de Europese Unie 250 miljoen euro hebben betaald voor prikkeldraadversperringen rond de Spaanse enclavestad Ceuta, die naar verluidt het grootste deel van de eerste barrière heeft gefinancierd die daar tussen 1995 en 2000 werd gebouwd. Bovendien heeft de EU de Libische kustwacht controversieel gefinancierd als een soort maritieme muur en de effectieve externalisering van haar grenzen ondersteund door steun te verlenen aan niet-lidstaten, bijvoorbeeld door te betalen voor wachttorens langs de muur tussen Turkije en Iran. .

Ook binnen het EU/Schengengebied zijn de grenshekken snel toegenomen. Op dit moment zijn dat er 19. De totale lengte van de hekken die langs de buiten- en binnengrenzen van de EU zijn gebouwd, is tussen 2014 en 2022 toegenomen van 315 km tot 2 048 km (zie tabel). Dit tijdsbestek sluit aan bij een periode van verhoogde politisering en securitisering van immigratie, evenals een toename van irreguliere migratie als gevolg van de zogenaamde migratiecrisis die in 2015-16 in Europa een hoogtepunt bereikte.

Border fences and walls in the EUSource: European Parliament (2022) Walls and fences at EU borders. Briefing
Border fences and walls in the EU
Source: European Parliament (2022) Walls and fences at EU borders. Briefing

 

Hoewel grensmuren en -hekken niet uitdrukkelijk verboden zijn door het EU-recht, moeten ze voldoen aan de Schengengrenscode, de EU-financieringsregelgeving inzake grenzen en migratie, verplichtingen op het gebied van grondrechten en het EU-recht.

Als reactie op de huidige toename van de bouw van muren, hebben wetenschappelijke discussies zich gericht op twee vragen: “Waarom gebeurt dit nu?” en “Wat zijn de meest directe effecten?” In hun boeken betogen auteurs als Wendy Brown (Walled States, Waning Sovereignty) en Elisabeth Vallet (Borders, Fences and Walls: State of Insecurity?) dat muren die na 9/11 zijn gebouwd, niet zijn zoals die in het verleden, die vaak door natiestaten werden gebouwd om hun territoriale soevereiniteit te doen gelden en buitenlandse invasies af te schrikken. Integendeel, de nieuwe muren worden in de eerste plaats gebouwd als reactie op de ongecontroleerde beweging van mensen en niet-statelijke actoren.

“Vestingbeleid” in de EU

De EU en haar lidstaten bouwen al tientallen jaren aan “fort Europa”, waarbij het verkeer van mensen uit derde landen wordt beperkt, zogenaamd om hen vrijheid binnen hun grenzen te geven. De bovenstaande slogan is meer dan twee decennia oud. Het heeft te maken met het verleden, toen migratie in de eerste plaats een economische kwestie was in plaats van een sociaal-politieke. Rechtse partijen op het continent hebben geprofiteerd van de diabolisering van het migratiefenomeen, dat nu geleidelijk is veranderd om een bedreiging te vormen voor Europese banen, Europese soevereiniteit en – het belangrijkste – de Europese veiligheid.

In reactie op de aanhoudende verzoeken van de lidstaten om hulp bij de financiering van hun grenshekken, hebben de Europese leiders tijdens een top van de Raad van de EU in februari 2023 besloten om “onmiddellijk aanzienlijke EU-fondsen en -middelen te mobiliseren” voor grenswachten en bewakingsapparatuur (camera’s, drones, wachttorens, voertuigen, enz.). “Grenzen moeten worden beheerd […] We zullen actie ondernemen om onze buitengrenzen te versterken”, aldus von de Layen in deze passage.

Hoewel de EU de lidstaten nog geen geld heeft verstrekt om daadwerkelijk muren te bouwen, lijkt de positie van het blok te “verharden”.

Een aantal lidstaten, waaronder Hongarije, Denemarken, Estland, Litouwen, Letland en Griekenland, ondertekenden voorafgaand aan de top in februari vorig jaar een brief ten gunste van strengere grenscontroles. Deze brief was een vervolg op een brief van oktober 2021, waarin 12 lidstaten de Europese Commissie verzochten toe te staan dat EU-middelen worden gebruikt om grensmuren te financieren.

Menselijke en Economische Kosten van de Muren

De economische kosten hebben ook een menselijke component. In feite is er een gedocumenteerde relatie tussen het aantal mensen dat omkomt bij het overschrijden van grenzen en de versterking van die grenzen. “De dodelijkste migratieroute ter wereld” verwijst naar het centrale Middellandse Zeegebied. De route was verantwoordelijk voor meer dan 22.000 van de 28.000 doden en verdwijningen van migranten die tussen januari 2014 en juni 2023 in het hele Middellandse Zeegebied werden gemeld.

De Middellandse Zee is veranderd in een ‘dode zee’, volgens Nicolas Lambert, een cartograaf, die de tragedies in kaart brengt die migranten overkomen. Hoewel het totale aantal oversteekpogingen is afgenomen, blijft het dodental stijgen.

De meeste grensmuren in de wereld zijn in de afgelopen 20 jaar gebouwd en er zijn er nog meer gepland of worden momenteel gebouwd. De meeste van deze muren – vooral de meer recente – zijn gemaakt om de bewegingsvrijheid van mensen te beperken.

Een “Border Industrial Complex” als geheel is volgens sommige waarnemers de drijvende kracht achter en profiteert van deze hausse in het bouwen van muren. Deze industrie heeft een verhaal in stand gehouden dat grensbeveiligingskwesties omkadert, waaronder migratie en andere politieke en/of humanitaire uitdagingen.

In het beste geval kunnen grensmuren worden gezien als ineffectieve instrumenten die de onderliggende oorzaak van het probleem dat ze moeten oplossen niet met succes aanpakken. Onderzoek van over de hele wereld wijst er dan ook op dat zowel de directe als de indirecte kosten van het bouwen van grensmuren groter zijn dan de baten, vooral met betrekking tot gemengde migratie. Tunnels, drones, ladders, hellingen, vervalsing van documenten, corruptie – er zijn steeds meer manieren om de muren te omzeilen.

Het Europese migratiebeleid verschuift de Europese grenzen naar staten in het zuidelijke Middellandse Zeegebied en presenteert migratie als een bedreiging voor de veiligheid. Zowel deze doelstellingen als het op waarden gebaseerde buitenlands beleid van de EU worden ondermijnd door het huidige migratiebeleid.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *